Metody pracy  Metody pracy rewalidacyjnej z dziećmi upośledzonymi umysłowo są różnorodne, a ich dobór zależy od:  celu i zadań oddziaływań, sytuacji dziecka (wieku, potrzeb, stopnia
upośledzenia, możliwości i ograniczeń), realnych warunków, w jakich odbywają się
zajęcia (dom rodzinny, szkoła).Metody – to przede wszystkim ukierunkowana zabawa,
dobrze zorganizowana praca dająca stosunkowo szybko zamierzone efekty,
ćwiczenia w mówieniu, samoobsłudze, gimnastyka korekcyjna i rytmika. Dobór metod rewalidacji osób upośledzonych umysłowo wymaga
między innymi:
Wśród metod pracy z dzieckiem upośledzonym na szczególną uwagę zasługują:
- naśladownictwo ruchowe i statyczne (wychowanie fizyczne, rytmika, plastyka, technika, czynności samoobsługi); - naśladownictwo werbalne (kształcenie i nauka mowy); - naśladownictwo zachowań i postaw.
º metoda stymulacyjna, np. sztuczne wytwarzanie
fragmentu rzeczywistego tj. wyścigi przy użyciu klocków;
º metoda sytuacyjna; tzn. stwarzanie sytuacji i przewidywań następstw; º metoda inscenizacji; odtwarzanie wydarzeń, które maiły miejsce, i stwarzanie problemów, które należy rozwiązać;
º giełda pomysłów (,,burza mózgów”); polega na
wysuwaniu śmiesznych pomysłów, stawianiu hipotez i rozwiązywaniu problemów.
OPIS NIEKTÓRYCH METOD PRACY Z DZIEĆMI
Zabawa jest dominującą formą aktywności dziecka w wieku przedszkolnym.
Zajęciem przez dzieci lubianym, atrakcyjnym, przyjemnym. W celu wspomagania
rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka, wzbogacania doświadczeń,
rozwijania nowych umiejętności stosuje się metody pedagogiki zabawy w formie:
Zajęcia prowadzone w oparciu o tę metodę stanowią dla dziecka okazję do
radości oraz przyjemnego spędzania czasu.
Metoda
malowania dziesięcioma palcami (R. F. Show) Pomaga ona dziecku w pokonywaniu lęków, wzmacnianiu wiary we własne siły; ma wartości diagnostyczne. Wykorzystanie tej skłonności okazało się przydatne w terapii. Metoda malowania dziesięcioma palcami wymaga przygotowania farb i papieru. Zaleca się stosowanie sześciu podstawowych kolorów: niebieski, czerwony, brązowy, zielony i żółty, można je uzupełnić białym i fioletowym. Farby powinny znajdować się w miseczkach o takiej wielkości, by dziecko mogło swobodnie włożyć w nie rękę. Metoda ta oprócz cennych walorów terapeutycznych, ma również wartości diagnostyczne. Obserwacji poddaje się szereg elementów takich, jak ustosunkowanie się dziecka do tworzywa, element czasu, element ruchu, zachowanie się wobec kolorów. Stosunek do tworzywa - obserwacja reakcji
dziecka na zetknięcie się z tworzywem - przygotowanymi farbami sprowadza się na
ogół do dwóch postaw: postawy zachowania dystansu i postawy zaangażowania.
Pierwsza z nich wiąże się z chęcią unikania wykonania zadania, występuje ona u
większości dzieci w pierwszym zetknięciu się z malowaniem dziesięcioma palcami.
Element czasu- obejmuje czas trwania startu do zajęć. Im bardziej się on
przedłuża, tym większe prawdopodobieństwo występowania u dzieci stanów
lękowych. Istotny jest ponadto czas wykonania rysunku, częstotliwość i długość
przerw w pracy. Przerwy mogą być objawem reakcji lękowych na barwę, tzw.
"szok barw". Element ruchu - podczas malowania dzieci w różny sposób nakładają farbę.
Może to być: klepanie rozmazanej farby, tworzenie kolein, podkładu z grubej
warstwy, a następnie wykonanie w nim rysunku, wcieranie, tworzenie kropek. Zachowanie się wobec kolorów - obserwacja dziecka związania z zachowaniem się wobec kolorów obejmuje trzy elementy:
Metoda Kinezjologii edukacyjnej P. Dennisona Ćwiczenia kinezjologii
edukacyjnej służą kształtowaniu gotowości dziecka do uczenia się. Według twórcy metody „Ruch jest
drzwiami do uczenia się”, dlatego stosowanie odpowiednich ćwiczeń ruchowych ma
integrować funkcje mózgu i ułatwiać proces nabywania nowych umiejętności,
tworzenia pojęć, rozwijać myślenie. Typowymi dla metody są min: kilkakrotne w
ciągu dnia picie wody mineralnej niegazowanej, wykonywanie ruchów
naprzemiennych (z przekroczeniem linii środkowej ciała, np. dotykanie prawym
łokciem lewego kolana i następnie lewym łokciem prawego kolana), kreślenie tzw.
„leniwych ósemek”. Ćwiczenia Dennisona rozwijają koncentrację uwagi, wyciszają,
stosować je można również jako etap przygotowawczy do zajęć właściwych.
Metoda
swobodnej pracy M. Montessori Hasłem,
które oddaje ideę metody Marii Montesorii jest zdanie, które ona sama
sformułowała - ,,Pomóż
mi zrobić to samemu”. W Metodzie Montessori zapewnione powinno być Przygotowane Otoczenie, w którym dzieci mogą swobodnie pracować z wybranymi przez siebie materiałami. Dzieci mają wrodzoną chęć do uczenia się, a przy tym nauka ich nie męczy, ale raczej zachwyca i czyni szczęśliwymi. Wykonywanie celowych prac przez dziecko pod przewodnictwem dorosłego prowadzi do rozwoju jego koncentracji i samodyscypliny. Dziecko może pracować w zgodzie z własnymi możliwościami, we własnym tempie i w spokoju. Rodzic czy nauczyciel powinni umieć obserwować dziecko i przygotowywać dla niego odpowiednie materiały i zadania, by wspomóc jego chęć dążenia do rozwoju, a nie hamować ją. Główne cele metody realizowane są m.in. poprzez:
Zadaniem nauczyciela jest obserwowanie z szacunkiem trudności i postępów dziecka, otoczenie go bardzo indywidualną opieką, podążanie za jego tempem rozwoju oraz stawianie przed nim zadań i wyzwań, do których jest gotowe.
Metoda ośrodków
pracy. Poznanie świata zewnętrznego za pomocą tej metody opiera się na
stwarzaniu odpowiednich warunków do właściwej percepcji bodźców, do sprawnej
przeróbki tych bodźców oraz do zastosowania w praktyce przyswojonych
wiadomości. Z badań I.
Muszyńskiej i J. Pańczyka (1991) wynika, że metoda ośrodków pracy, chociaż nie w „czystej” formie, jest powszechnie
stosowana w klasach początkowych szkoły specjalnej dla dzieci upośledzonych
umysłowo w stopniu lekkim. W ostatnich latach obserwujemy wzrost
zainteresowania nowymi formami aktywności uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim, co związane jest ze
zmianą poglądów na temat ich kształcenia. W metodzie tej należy poznać
następujące treści programowe:
W metodzie ośrodków pracy treści nauczania czerpiemy ze środowiska
społeczno-przyrodniczego obejmującego następujące działy tematyczne:
Treści poznawcze narastają w każdej następnej klasie. Te same tematy
realizowane są coraz szerzej, w innym kontekście, a zagadnienia dostosowywane
są do coraz wyższego poziomu rozwoju ucznia.
Metoda
W. Sherborne Nazywana inaczej Metodą Ruchu Rozwijającego. Korzeni metody należy szukać u R. Labana – twórcy gimnastyki ekspresyjnej, a także w doświadczeniach samej autorki. Celem metody jest wspomaganie prawidłowego rozwoju dziecka i korekcja jego zaburzeń. Stąd ważne miejsce w metodzie zajmuje wielozmysłowa stymulacja psychomotoryczna i społeczna, oparta o ruch, jako czynnik wspomagania. Ma właściwości relaksu, oparta jest na zabawie. Dostarcza psychicznych i fizycznych doznań, które pobudzają świadomość ciała, kontrolę nad nim, podorując dobre samopoczucie. W metodzie wyróżnia się cztery grupy ćwiczeń:
Metoda W. Sherborne zalecana jest dzieciom o
zaburzonym schemacie ciała. W proponowanych ćwiczeniach
dochodzi do integracji własnego ciała i jego poznania (ważne tu jest wyczucie
centralnej części ciała tj. brzucha i tułowia). Poczucie wzajemnej bliskości
ćwiczących partnerów, ułatwia akceptację niedoskonałej cielesności dziecka.
Ćwiczenia dają poczucie bezpieczeństwa oraz zaufania do siebie i do innych.
Wykonywane w grupie, budują więzi grupowe i interpersonalne. Zajęcia metodą W.
Sherborne stanowią element doskonałej zabawy. Dając chwile odprężenia, są
czynnikiem w rozładowaniu napięć i tym samym obniżają spastyczność. „Każdy
może mieć sukces” –
to dewiza twórczyni metody Ruchu Rozwijającego. Zajęcia prowadzone tą metodą polegają na
uczestnictwie w sesjach doświadczeń ruchowych nawiązujących do spontanicznych
zabaw podejmowanych często przez małe dzieci; turlania się, baraszkowania,
ślizgania się po podłodze. Zajęcia mogą przybierać formę indywidualnych spotkań
terapeuty z dzieckiem, bądź zespołowych działań w grupie. Podstawowym środkiem terapii jest ruch.
Może on pomagać dziecku w poznawaniu
własnego ciała, rozwijaniu orientacji w przestrzeni, prowadzić do wytworzenia
się bliskich związków z innymi osobami,
kształtowaniu umiejętności współdziałania w grupie. Poprzez zastosowanie
odpowiednich zestawów doświadczeń ruchowych tworzy się możliwość realizowania
potrzeb psychicznych, a tym samym ujawnienia się własnej aktywności dziecka.
Metoda
stymulacji polisensorycznej To metoda rozkładania poleceń na etapy z powodu znacznie opóźnionego czasu realizacji, czyli uczenie polisensoryczne. Zaburzenia w funkcjonowaniu
analizatorów zakłócają, a często uniemożliwiają dzieciom nabywanie nowych
doświadczeń i umiejętności. Rolą metody stymulacji polisensorycznej jest
usprawnianie wszystkich zmysłów: czucia, dotyku, węchu, smaku, wzroku, słuchu,
tak by umożliwić dzieciom zintegrowane, wielozmysłowe poznawanie świata. Ćwiczenia stymulacyjne są proste,
nawiązują do wczesnych dziecięcych czynności i doświadczeń poznawczych, zaś materiały
stosowane podczas zajęć są łatwo dostępne. Przykładowe ćwiczenia służące stymulacji:
Metodę tę wykorzystuje się głównie w celu przygotowania dzieci do nauki
pisania i czytania. Zajęcia składają się z kilku etapów:
Zajęcia mogą być prowadzone z grupą dzieci lub w formie zajęć
indywidualnych. Założeniem metody Dobrego Startu jest jednoczesne rozwijanie
mowy, funkcji wzrokowych, słuchowych, dotykowych, motorycznych oraz
współdziałanie między tymi funkcjami (tzw. integracja percepcyjno- motoryczna).
Metoda
instrumentalna To inaczej pozytywne wzmacnianie poprawnych form zachowania się i
osiągnięć po udanym wykonaniu zadania. Jest oparta na
wzmacnianiu i wygaszaniu, tzn. na warunkowaniu instrumentalnym . Podstawową
zasadą tej metody jest oparcie się na wzmacnianiu, tzn. doprowadzanie do
pewnych czynności lub do ich zahamowania wywołanego ustaniem wzmocnienia.
Pedagog w tej metodzie musi dobrze poznać samorzutnie powtarzające się reakcje
danego dziecka na bodźce pewnego typu dostarczane mu przez pedagoga (np. szereg
zabawek czy czynności do wyboru), co daje możność zorientowania się w jego
preferencjach i niechęciach. Można w ten sposób ustalić listę tych bodźców,
które dla danego dziecka stanowią wzmocnienie dodatnie, np. pochwała, nagroda
materialna lub jakieś inne miłe dla niego zdarzenie. Poznanie tych preferencji
pozwala na organizowanie tych "zdarzeń bodźcowych", które wywołują
pożądane -również zaplanowane przez rewalidanta- zachowanie. Ta technika
została nazwana "dobieraniem zdarzeń następujących", w których ustala
się hierarchię następstw. Podstawową zasadą jest konieczność stosowania
wzmacniania ciągłego. Analiza zachowania podstawowego dzieci odchylonych od
normy stanowi w ramach
metody instrumentalnej wstęp do pracy rewalidacyjnej z nimi. Jest to określenie
"silnych i słabych punktów w ich zachowaniu". Metoda instrumentalna jest bardzo
rozpowszechniającą się strategią wychowawczą stosowaną również do dzieci
normalnych, jak i do wszelkiego typu dzieci odchylonych od normy.
Metoda komputerowego wspomagania Pełni dwie funkcje: jest narzędziem ułatwiającym proces komunikowania się oraz stymuluje procesy poznawcze dziecka.
Metoda czytania całościowego
Domana Metoda jest kontynuacją metody Faya. W metodzie
tej wychodzi się z założenia, iż na drodze rozwoju zdrowego dziecka pojawia się
sześć najważniejszych obszarów, służących do pełnego funkcjonowania istoty
ludzkiej. Są nimi: wzrok, słuch, dotyk, ruch, mowa oraz sprawność rąk. Wykorzystuje
się w niej etykiety z napisanymi na nich drukiem wyrazami. Kilkakrotnie w ciągu
dnia następuje krótka kilkusekundowa ekspozycja każdej z etykiet z towarzyszącym jej głośnym odczytaniem
treści napisanego wyrazu. Po jakimś czasie dzieci spostrzeżeniowo odpoznają
etykiety – potrafią przyporządkować obrazom graficznym wyrazów ich warstwę
znaczeniową. Czytanie całościowe wyrazów
można wykorzystywać w procesie
komunikowania, wówczas dziecko chcąc wyrazić swą potrzebę lub prowadząc dialog
komunikacyjny wskazuje etykietę o określonej treści .
Metoda
A. Frostig i D. Horne Ćwiczenia zasadnicze w tej metodzie to praca papierem i ołówkiem. Po krótkim instruktażu (historyjka, opowiadanie) dzieci przystępują do pracy z zeszytem według kolejności oraz we właściwym sobie tempie, co skłania prowadzącego do prowadzenia ćwiczeń indywidualnych. Metoda Frostig ćwiczy, ponadto dokładność, wytrwałość, koncentracje uwagi. Jest to metoda wykorzystywana do pracy z dziećmi z zaburzoną koordynacją wzrokowo-ruchową. Zwraca uwagę na indywidualne tempo pracy dziecka. Wychowankowie poddani systematycznemu oddziaływaniu innowacyjnych metod pracy wykazują wyższy poziom zręczności i zwinności manualno-ruchowej oraz praksji, czego dowodem jest twórczość plastyczno-konstrukcyjna, prace graficzne, udział i wykonywanie ćwiczeń ruchowych. Jak zauważa autorka metody A. Frostig : „Ogólnie, celem tych ćwiczeń jest rozwinięcie i integracja zdolności do koordynowania ruchów gałek ocznych z precyzyjnymi ruchami ciała. Ćwiczenia te mają więc, znaczenie dla wszystkich działań wymagających dokładnych ruchów ręki dziecka.”
Metoda Blissa Metoda Blissa jest formą międzynarodowej komunikacji, w której „słowa i pojęcia reprezentowane przez umowne symbole obrazowe, a nie abstrakcyjne znaki literowe, które oddają wartości fonetyczne jednostek językowych”. Metoda jest prostym i logicznym systemem znaków, w skład, którego wchodzą obrazy, symbole, idee i pojęcia. Symbole przedstawiają konkretne myśli i słowa, a zestawiane w różnych kombinacjach dają nowe znaczenie. W metodzie Blissa wyróżnia się trzy rodzaje symboli: piktograficzne (przedstawiają konkretne przedmioty), ideograficzne (wyrażają pojęcia) i arbitralne ( służą wyrażaniu się w formie gramatycznej). Warunkiem opanowania metody jest ścisła zależność zachodząca między myśleniem a tworzeniem, między przekazem a odbiorem informacji. Metoda ta powstała z myślą o osobach nie mogących posługiwać się mową. Komunikacji (TEACCH) Erica Schoplera zawierający test przeznaczony dla dzieci autystycznych, uważanych dotychczas za nietestowne, na podstawie, którego wyników można precyzyjnie ustalić indywidualne programy nauczania oraz bogaty zestaw ćwiczeń i metody pracy nad zachowaniem.
Metoda Kepharta. N. C. Kephert proponował swą metodę jako system percepcyjno-motoryczny dzieciom, przeżywającym trudności i niepowodzenia szkolne. Uważał, że w nauczaniu powinno się uwzględniać całość procesów percepcyjno-motorycznych, przy szczególnym zwróceniu uwagi na ich nierozłączność. Metoda Kepharta opisuje szczegółowo zadania pozwalające na obserwację percepcyjno-motoryczną w zachowaniu się dziecka. Podawane są również wskazania do stosowania odpowiednich ćwiczeń w razie stwierdzonych opóźnień rozwojowych. Wiele spośród proponowanych interesujących ćwiczeń Kepherta może być wprowadzonych i obecnie jest w nauczaniu dzieci, u których obserwuje się trudności w szkole.
Metoda
Bon Depart Metoda wzrokowo-słuchowo- motoryczna, w której rolę odgrywają następujące trzy elementy: element wzrokowy (wzory graficzne),słuchowy (piosenka) i motoryczny – wykonywanie ruchów zharmonizowanych z rytmem piosenki i jednocześnie ilustrujących figury zawarte we wzorach graficznych. Podstawę ćwiczeń stanowi tu zestaw wzorów graficznych uszeregowanych wg zasady stopniowania trudności i wymagających coraz większej precyzji ruchów podczas odtwarzania. Polską adaptacją tej metody jest metoda “Dobrego Startu” opracowana przez M. Bogdanowicz, w pracy z dziećmi z upośledzeniem umiarkowanym możliwe jest wprowadzenie tylko najprostszych wzorów.
Muzykoterapia polega na wykorzystywaniu wpływu muzyki na psychofizyczny
rozwój dziecka oraz łączeniu dobieranych bodźców dźwiękowych z aktywnością
ruchową. Jest to metoda, przy pomocy której można stworzyć sytuacje dostarczające
sposobności do zaspokojenia potrzeb psychicznych i fizycznych dzieci.
Uwrażliwia na odbiór bodźców z otoczenia, wpływa na rozwój świadomości swojego
ciała, koncentrację uwagi, pamięć, wyobraźnię. W trakcie zajęć muzykoterapeutycznych dzieci mają możliwość przeżycia i
doświadczania czterech podstawowych sytuacji terapeutycznych:
Alternatywne metody komunikowania się Posługiwanie się mową werbalną
nie jest dostępne dla wszystkich wychowanków. By pomóc dzieciom komunikować
się: rozumieć kierowane do nich polecenia, zaś przede wszystkim nauczyć je
nadawania komunikatów będących wyrazem potrzeb, przeżyć i emocji,
wykorzystujemy metody komunikacji alternatywnej: język gestów naturalnych oraz
piktogramy. Język
gestów naturalnych Proste gesty stosowane często przez ludzi
spontanicznie towarzyszące mowie werbalnej mogą być zastosowane jako podstawowa
metoda komunikowania się. Wówczas
bazą dla porozumiewania się jest nadanie spontanicznym dotychczas gestom
funkcji symbolicznej – gesty mają symbolizować przedmioty i zdarzenia oraz
proste cechy przedmiotów, np. wysokie wspięcie na palcach - „coś jest duże”,
imitowanie picia gestem –„chce mi się pić”, pogrożenie palcem - „nie wolno”.
Gestykulację stosuje się podczas wspólnego działania, w zabawie, w próbach intencjonalnego
porozumiewania się. Piktogramy Piktogramy to metoda polegająca na
posługiwaniu się obrazkami w celach komunikacyjnych. Zestaw 600 obrazków o wymiarach 10x10 cm
podzielony jest na kilkanaście kategorii np. osoby, ubranie, jedzenie, itp.
Poszczególne pojęcia przedstawione są w formie uproszczonych rysunków.
Piktogramy są wyraziste, nie posiadają zbyt wielu szczegółów. Obrazek podstawowy
na piktogramie jest biały, jego tło czarne - uzyskany w ten sposób kontrast
eksponuje treść znaku. Każdy
obrazek ma podpis informujący o znaczeniu danego znaku. Z piktogramów tworzyć można plan dnia
pobytu dziecka w szkole odpowiadający kolejno wykonywanym przez dzieci
czynnościom. Można również tworzyć indywidualne książki komunikacyjne dla
dzieci posługujących się piktogramami, według potrzeb i możliwości każdego
wychowanka.
Metoda Christophera
Knilla M.i Ch. Knill opracowali Programy Aktywności, w których rozwija się z
dzieckiem kontakt społeczny, ruch i zabawę. Programy te pomagają dziecku
poznawać:
Zaletą programów jest zabawowa forma muzyczno - ruchowa. Muzyka jako element stymulujący i podwyższający uwagę w tych programach odgrywa dużą rolę. Dzięki słuchaniu specjalnego tonu sygnatury muzycznej na początku i na końcu zajęć dziecko uczy się rozpoznawać sytuację, a to przygotowuje je do określonej aktywności. Program powinien być przeprowadzany regularnie i o tej samej porze.
Metoda
18 struktur wyrazowych Metoda 18 struktur wyrazowych przedstawia pracę korekcyjno - kompensacyjną
stosowaną i sprawdzoną przez autorki w ciągu
ostatnich siedmiu lat. Jest to metoda przeznaczona do jednoczesnego ćwiczenia
czytania i pisania na tym samym materiale leksykalnym, w oparciu o uaktywnianie
- w równej mierze - analizatorów: wzrokowego, słuchowego i
kinestetyczno-ruchowego. Metodę 18 struktur wyrazowych można więc stosować
niezależnie od tego, które funkcje są najbardziej zaburzone. Ponieważ opisywana
metoda ma doprowadzić do opanowania techniki czytania i podstaw pisania, ma ona
głównie zastosowanie na etapie przechodzenia w pracy z dzieckiem do ćwiczeń na
materiale literowym, po wstępnych ćwiczeniach słuchowo – wzrokowo - ruchowych,
ale przed podjęciem prób eliminowania specyficznych błędów dysortograficznych
(takich jak: błędny zapis tzw. zmiękczeń, mylenie i-j, nieprawidłowa pisownia
liter odpowiadających głoskom tracącym swą dźwięczność, błędne stosowanie u-ó,
rz-ż, ch-h, itp.). Z powodzeniem można ją stosować w pracy z dziećmi, gdy:
W omawianej metodzie przestrzegane jest stopniowe i rozłożone w czasie
poznawanie wyrazów o konkretnej, jednakowej na danym etapie pracy, budowie
literowo-sylabowej. Poznawanie to oparte jest o bogaty i różnorodnie
zaprezentowany materiał słowny.
Literatura:
wstecz |